ضوابط جان پناه و نرده در مقررات ملی ساختمان

استفاده از نرده یا اصطلاحا جانپناه در ساختمان‌ دلایل فنی، ایمنی و زیبایی‌ شناسی متعددی دارد. این دلایل نیازمند رعایت سلسله مراحلی است که به حفظ ایمنی افراد می انجامد. بدین منظور ضوابط جان پناه در مقررات ملی ساختمان تدوین شده و برای اجرا به مهندسین ساخت و ناظرین ساختمانی ابلاغ شده است.

علت استفاده از نرده در طراحی ساختمان

1) دلایل ایمنی و محافظتی

– جلوگیری از سقوط افراد: نرده‌ها به عنوان سدی محافظ در مکان‌های مرتفع مانند بالکن‌ها، پله‌ها، پشت بام و تراس عمل می‌کنند.

– ایمنی کودکان و حیوانات خانگی: نرده با طراحی فاصله‌های کم بین اجزا (معمولاً کمتر از ۱۰ سانتیمتر) از عبور کودکان و حیوانات جلوگیری می‌کند. البته در مکان‌های عمومی مانند مهدکودک‌ها و بیمارستان‌ها، نرده‌های با طراحی بسته‌تر استفاده می‌شود.

– کنترل دسترسی و امنیت: در برخی موارد، نرده‌ها به عنوان مانعی برای ورود غیرمجاز عمل می‌کنند. مثلاً در پنجره‌های طبقات پایین یا دور استخرها.

2) دلایل معماری و طراحی

– تعریف فضا و مرزبندی نرده‌ها حدود فضایی را مشخص می‌کنند. مثلاً در راه‌پله‌ها، بالکن‌ها و حیاط بدون اینکه دید را کاملاً مسدود کنند فضا را تفکیک می کند.

– در طراحی باز یا اصطلاحا Open Plan، نرده‌ شیشه‌ای یا مشبک جداسازی بصری ایجاد می‌کنند، در حالی که نور و دید را حفظ می‌ نمایند.

– زیبایی‌ شناسی و طراحی داخلی یا خارجی: نرده‌ها به عنوان جزئی از دکوراسیون ساختمان عمل می‌ کنند و می‌توانند از مواد مختلفی مانند: شیشه (مدرن و مینیمال)، فلز (کلاسیک یا صنعتی)، چوب (سنتی و گرم) یا ترکیبی (مثلاً شیشه و استیل) ساخته شوند.

نرده‌های باکیفیت و طراحی مناسب، بهبود ظاهر ساختمان و در نتیجه افزایش ارزش ملک را به دنبال دارند.

3) دلایل عملکردی و کاربردی

– کمک به حرکت ایمن در پله‌ها و رمپ‌ها: نرده‌ و هندریل به افراد سالمندان و کودکان کمک می‌ کند تا تعادل خود را حفظ کنند.

– محافظت از پنجره‌ها و بازشوها: در ساختمان‌های بلند، نرده‌های محافظ پنجره (Window Guards) از سقوط اشیا و افراد جلوگیری می‌کنند.

– کاربرد در استخرها و مناطق خطرناک: در استخرها، نرده‌ها از افتادن تصادفی افراد به داخل آب جلوگیری می‌کنند.

– در کارخانه‌ها و انبارها، نرده‌های صنعتی از ورود به مناطق پرخطر جلوگیری می‌نمایند.

ضوابط جان پناه و نرده در مقررات ملی ساختمان

در ابتدا باید تعریفی روی جانپناه یا نرده داشت. جان پناه یا دست انداز به دیوار کوتاهی اطلاق می گردد که برای جلوگیری از افتادن افراد از ارتفاع نصب و اجرا می گردد. جانپناه می تواند از جنس و شکل های مختلفی ساخته شود که با توجه به طراحی سازه از آن استفاده می شود. مقررات ملی ساختمانی برای ایمنی هرچه بیشتر این جزء مهم، قوانینی وضع نموده که در زیر آن ها را مرور می کنیم.

مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان در رابطه با جانپناه

در زیر بندهای مهمی که مرتبط با نرده و جانپناه هستند اشاره شده است:

– طبق بند 9-9-4 : حفاظ، جان پناه ها و میله های دستگیره باید تمهیدات مناسب به نحوی تهیه شوند که در زمان استفاده و بهره برداری از مقاومت و ایمنی لازم برخوردار باشند.

– بند 1-1-9-9-4: ارتفاع دست اندازها یا جان پناه ها از سطح فضا یا بام در دسترس، باید 1.10 متر و از پله یا سطح شیب دار حداقل 90 سانتی متر باشد.

– بند 4-9-9-1-2: فاصله خالی بین دو نرده عمودی دست انداز و جان پناه نباید بیشتر از  سانتی 11 متر باشد. در صورت وجود نرده تزیینی، نباید از هیچ قسمت آن کره ای به قطر بیش از  سانتی11 متر عبور کند.

– بند 4-9-9-1-3: در صورت استفاده از میله های افقی در دست انداز و جان پناه، غیر از فاصله مندرج در بند 4-9-9-1-2، طراحی دست انداز باید به گونه ای باشد که از بالا رفتن کودکان و احتمال سقوط آنها تدابیری چون شیب داخلی یا هلالی برگشته جلوگیری کند.

– بند 1-2-7-9-4: ارتفاع میله های دستگرد که از لب پله و یا سطح کف تمام شده شیب راه یا فضا اندازه گیری می شود، باید 85 تا 90 سانتی متر باشد. این ارتفاع در تمام طول میله دستگرد باید به صورت یکنواخت امتداد داشته باشد.

– بند 4-9-9-1-۴: استفاده از شیشه ایمن وزیر ریزنده در جان پناه ها و دست انداز های دارای شیشه به هر قطع و اندازه الزامی می‌ باشد.

– بند 4-9-9-۲-۱: ارتفاع میله های دستگاه که لبه پله یا سطح کف تمام شده شیب راه اندازه گیری می‌شود باید ۰.۹۰ متر باشد. این ارتفاع در تمام طولی میله دستگاه باید به صورت یکنواخت امتداد داشته باشد.

– بند 4-9-9-۲-2: دستگیره یا دستگرد در نرده ها نباید توسط هیچ عنصری قطع شود و باید دستگرد به صورت پیوسته و یکنواخت باشد.

– بند 4-9-9-۲-3: انتهای میله دستگرد باید به سمت یک دیوار، حفاظ یا سطح تردد چرخیده یا خم شود یا تا میله دستگرد خیز مجاور پلکان یا شیب راه امتداد داشته باشد، تا از ایجاد جراحت یا گیر کردن اشیا یا لباس افراد به میله دستگرد جلوگیری شود. در جایی که میله دستگرد بین خیز های مجاور نیست، حداقل باید 0.30 متر به صورت افقی از لبه های ابتدا و انتهای شیب راه و از بالاترین پیشانی پله ادامه داشته باشد. در پله ها، میله دستگرد باید از سمت پایین شیب آن به اندازه عمق یک کف پله بعد از پایین ترین پیشانی پله ادامه یابد.

– بند 4-9-9-۲-4: میله دستگرد با مقطع دایره ای باید دارای قطر خارجی 35 تا 40 میلیمتر باشد، در غیر این صورت مقطع میله باید قابلیت گرفتن میله دستگرد را به اندازه معادل آن فراهم سازد. اگر مقطع میله دستگرد دایره ای نیست، اندازه محیطی آن باید حداقل 100 و حداکثر 160 میلیمتر و حداکثر اندازه قطر آن 57 میلیمتر باشد. لبه های میله دستگرد باید تا شعاع حداقل 2.5 میلیمتر گرد شده باشد.

– بند 4-9-9-۲-5: فاضله آزاد میان یک میله دستگرد و دیوار یا سطح دیگر باید حداقل 40 میلیمتر باشد.

– بند 4-9-9-۲-6: میله دستگرد و دیوار یا هر سطح دیگر باید عاری از هرگونه جسم تیز یا برنده باشند.

مقررات ملی ساختمان در استفاده از نرده شیشه ای

طبق مبحث چهارم یعنی جان پناه در مقررات ملی ساختمان و بندهای مطرح شده بالا باید گفت:

– جنس شیشه به کار رفته که مورد تایید آتش نشانی و نظام مهندسی است باید از شیشه لمینت باشد تا ضمن مقاومت بیشتر، در زمان شکست به قطعات درشت و برنده تقسیم نشود.

– ضخامت نرده شیشه ای نیز باید حداقل به صورت 2 لایه 6 میلی متری که دارای یکی از انواع لایه میانی شیشه لمینت استاندارد باشد استفاده شود.

– ارتفاع جانپناه شیشه ای می باست برای نرده راه پله و یا سایر سطوح شیبدار 90 سانتی متر از لبه پله، برای نرده بالکن و تراس 110 سانتی متر، روف گاردن و پشت بام نیز 120 سانتی متر باشد. همچنین سایر سطوح صاف نیز 110 سانتی متر در نظر گرفته می شود.

– باید دقت کرد ملاک ارتفاع نرده از پاخور می باشد. بدین معنا که اگر سکویی 30 سانتی متری ایجاد شده باشد، می توان نرده ای 80 سانتی متری نصب کرد. باید دقت شود این کاهش ارتفاع در صورتی مورد قبول است که روی سکو و محل شروع ارتفاع نرده، پاخور ی ایجاد نشده باشد.

– جهت فیکس کردن قطعات شیشه از پایه های مستحکم استفاده شود.

– فاصله ی بین پنل های شیشه ای نباید زیاد باشد به خصوص اگر نرده در ارتفاع نصب شده باشد.